RÓŻNICE W JĘZYKU KOLORÓW WYNIKAJĄCE Z RÓŻNIC PŁCIOWYCH

Oryginał dostępny w dniu cs.utexas.edu

LANGUAGE AND SPEECH, 1977, Vol. 20, Part 4. Str. 404 – 409

ELAINE RICH

Carnegie-Mellon University

Niniejszy artykuł opisuje eksperyment zaprojektowany w celu przetestowania hipotezy, że kobiety mają bogatsze słownictwo dotyczące kolorów niż mężczyźni. Rezultaty eksperymentu potwierdzają tą tezę. Rezultaty wskazują również, że co najmniej jedna kategoria społeczna, młodsi mężczyźni mają bogatsze słownictwo kolorów niż starsi. Różnica ta nie występuje w przypadku kobiet. Jednakże, grupa katolickich zakonnic posiadała uboższe słownictwo w tym zakresie, lecz ciągle bogatsze niż mężczyźni. 

WPROWADZENIE 

   Sądzi się powszechnie, że kobiety posiadają większy zasób słownictwa w zakresie kolorów niż mężczyźni. Na przykład, Robin Lakoff (1975) twierdzi, że jest to fakt, i proponuje jego wyjaśnienie poprzez obserwację prawidłowości, iż w naszym społeczeństwie kobiety spędzają więcej czasu na aktywnościach związanych z dobieraniem kolorów niż mężczyźni. Celem naszego studium jest pokazanie czy kobiety rzeczywiście używają szerszej palety określeń kolorów niż mężczyźni poprzez prezentowanie im kolorów i poproszenie o nazywanie poszczególnych próbek, a następnie porównywanie rozmiaru ilościowego używanego w tym celu słownictwa.  

Co najmniej dwa powiązane typy takich obserwacji opisane zostały w literaturze. Pierwszy z nich zajmuje się różnicami pomiędzy kobietami i mężczyznami wykonującymi zadania związane z kolorami, drugi natomiast zajmuje się różnicami pomiędzy językiem używanym przez kobiety i mężczyzn, sugerując, iż jeśli kobiety i mężczyźni różnią się zakresem słownictwa dotyczącego kolorów, nie jest to jedyny obszar, w którym ich języki się różnią.  

Test nazewnictwa kolorów Wordswotha-Wellsa (Wordsworth i Wells, 1911) sprawdza szybkość rozpoznawania podstawowych kolorów. Uczestnikom testu pokazuje się 100 kolorowych skrawków, każdy o powierzchni 1 cm. kw. Każdy ze skrawków jest koloru czerwonego, żółtego, zielonego, niebieskiego lub czarnego. Sprawdzana jest szybkość rozpoznawania kolorów kolejnych skrawków przez uczestników. Wordsworth i Wells stwierdzają, iż w grupie studentów college’ów, kobiety radziły sobie lepiej niż mężczyźni, tj. rozpoznawały kolory szybciej. Ligon (1932) odkrył natomiast, iż wśród dzieci z klas 1-9, dziewczynki radziły sobie w teście Wordswortha-Wellsa lepiej niż chłopcy. Pokazał on również, że, poza dwoma najniższymi klasami, różnica wynikająca z płci była większa niż przypadku testu rozpoznawania kolorów, niż w przypadku testu czytania, ukierunkowanego na ogólnego zasobu słownictwa. Oznacza to, że studium pokazuje, iż co najmniej niektóre z różnic pomiędzy kobietami a mężczyznami zaczynają ujawniać się w bardzo wczesnym wieku 

Istnieje duża ilość dowodów wspierających tezę, iż język kobiet nie jest zawsze taki sam jak język mężczyzn. Literatura antropologiczna roi się od przykładów płciowego zróżnicowania języka tak zwanych ludów prymitywnych. Jespersen (1922) analizuje język Karaibów i Małych Antyli, w którym około jednej dziesiątej słownictwa jest inna dla kobiet i mężczyzn. Różnice występują przede wszystkim w obszarach dotyczących pokrewieństwa, nazw części ciała oraz w słowach wyizolowanych, takich jak przyjaciel, wróg, radość, praca, wojna, dom, ogród, posłanie, trucizna, drzewo, słońce, księżyc, morze i ziemia. W koasati, języku Indian amerykańskich (Haas, 1944), mowa męska i żeńska różni się w zakresie pewnych form paradygmatów werbalnych.  

Od dawna uznaje się, że w języku angielskim mowa kobiet i mężczyzn różni się w odniesieniu do używanych przekleństw i eufemizmów. Istnieją również dowody na inne typy różnic. Barren (1971) wskazuje na różnice pomiędzy mową mężczyzn i kobiet polegające na innej częstości używania przypadków.  

Niniejszy artykuł opisuje eksperyment przeprowadzony w celu określenia tego, czy słownictwo związane z kolorami jest kolejnym obszarem w którym mowa kobiet i mężczyzn różni się.   

PROCEDURA 

Skonstruowany został zestaw 25 kart o wymiarach 3×5 cali, mających w centrum kolorowy kwadrat o wymiarach 2×2 cale. Kwadraty pokolorowane zostały pojedynczymi kredkami z 64-kolorowego zestawu Crayola. Żadnej kredki nie użyto dwa razy.  

Każdemu z uczestników pokazywano pojedynczą kartę i proszono o podanie słowa lub frazy opisującej kolor na karcie. W celu standaryzacji zadania, każdy z uczestników został poproszony o wyobrażenie sobie następującej sytuacji:  

“Kupiłeś koszulę a teraz chciałbyś kupić parę spodni o takim samym kolorze. Idziesz do sklepu, ale nie masz ze sobą koszuli. Chciałbyś powiedzieć do sprzedawcy ‘mam koszulę ———- koloru. Proszę mi pokazać spodnie w takim samym kolorze’”. 

Uczestników poinstruowano również, że powinni opisać kolor w sposób jak najbardziej niezależny, nie odwołując się i nie porównując go do kolorów innych kart, oraz że akceptowane jest nazwanie tak samo kolorów na więcej niż jednej karcie. 

Odpowiedzi uczestników zostały zarejestrowane a następnie ocenione z użyciem schematu oceny zaprojektowanego z zadaniem mierzenia wielkości zasobu słownictwa dotyczącego kolorów. Odpowiedzi zostały pogrupowane w cztery kategorie: 

(1)   Podstawowy—jedno z następujących podstawowych określeń kolorów: czerwony, pomarańczowy, żółty, zielony, niebieski, fioletowy, biały, czarny, brązowy, szary, różowy, beżowy. 

(2)   Uściślony—słowo podstawowe doprecyzowane za pomocą takich przymiotników jak s jasny lub ciemny lb przez inne słowo podstawowe, np. zgniłozielony. Odpowiedzi w tej kategorii są bardziej precyzyjne niż w kategorii podstawowej, ale w rzeczywistości nie stanowią o bardziej rozwiniętym słowniku. 

(3)   Uściślony wyszukany—słowo podstawowe doprecyzowane za pomocą unikalnego słowa, np. błękit pruski lub zieleń myśliwska. 

(4)   Wyszukany—słowa dotyczące kolorów nie pojawiające się w kategorii podstawowej, takie jak fiołkowy, magenta czy musztardowy.  

Wynik każdego uczestnika został obliczony poprzez przypisanie 1 punktu każdej odpowiedzi podstawowej, dwu punktów do uściślonej, trzech dla uściślonej wyszukanej i czterech dla wyszukanej odpowiedzi. Ponieważ kart było 25, możliwy wynik mieścił się w przedziale 25 do 100 punktów.  

Uczestników podzielono na pięć grup, w zależności od wieku, płci i zawodu:  

Grupa I: mężczyźni w wieku 20-35. Studenci ostatnich lat lub wykwalifikowani pracownicy techniczni. 

Grupa II: mężczyźni w wieku 45-60. Wykwalifikowani pracownicy techniczni, wykształceni profesjonaliści. 

Grupa III: kobiety w wieku 20-35. Podzielone na 4 podgrupy:  

A: zawody techniczne— odpowiednik Grupy I.  

B: zawody nietechniczne.  

Grupa IV: kobiety w wieku 45-60. Większość z nich zamężna z mężczyznami w Grupie II.  

Grupa V: Zakonnice katolickie. Większość z nich w wieku powyżej 30 lat.  

Test U Manna-Whitneya (Siegel, 1956) został wykorzystany w celu ustalenia, na podstawie zaobserwowanych wyników, prawdopodobieństwa, iż wyniki w jednej z grup są stochastycznie wyższe niż wyniki w innej grupie.  

Grupy miały liczebność od 7 do 24 uczestników. Liczebność grup była brana pod uwagę przy analizie wyników za pomocą testu U Manna-Whitneya. 

REZULTATY

  Tabela 1 pokazuje medianę wyników testu w każdej z grup. Można na tej podstawie wnioskować, że: 

(1)   Kobiety używają bardziej wyszukanych słów niż mężczyźni.

(2)   Młodsi mężczyźni używają bardziej wyszukanych słów niż starsi.

(3)   Wszystkie kobiety używają podobnego zasobu słów, z wyjątkiem zakonnic, które używają mniejszej ilości wyszukanych słów niż inne kobiety. 

Wyniki testu Manna-Whitneya wskazują, że różnice te są znaczące stochastycznie. Tabela 2 pokazuje poziomy istotności hipotez mówiących o tym, że pewne grupy mają wyższe wyniki testów niż inne. Porównania pewnych grup nie wykazały istotnych różnic: 

(1)   Kobiety w zawodach technicznych vs. kobiety w zawodach nietechnicznych.

(2)   Młode kobiety vs starsze kobiety.

Ponieważ jedyną znaczącą różnicę między grupami kobiet zaobserwowano w porównaniach zakonnic i innych kobiet, grupy III i IV zostały połączone dla celów dalszej dyskusji. 

Tabela 3 pokazuje przeciętną liczbę przypadków, w których członek każdej z grup użył określenia z danej kategorii. Pokazuje ona, iż kobiety używają częściej określeń „uściślonych wyszukanych” i „wyszukanych” niż mężczyźni, i że starsi mężczyźni używają znacznie mniej wyszukanych i „uściślonych wyszukanych” niż młodsi mężczyźni. Pokazuje również, że zakonnice używają mniej wyszukanych określeń niż kobiety świeckie. 

Innym miernikiem wielkości zasobu słownictwa jest ilość razy, w których to samo określenie zostało użyte na opisanie różnych kolorów. Tabela 4 pokazuje średnią ilość razy, gdy kolor został opisany takim samym określeniem jak jeden z poprzednich kolorów. Starsi mężczyźni używają największej ilości powtórzeń, druga w kolejności była grupa młodszych mężczyzn, następnie grupa zakonnic, następne grupa pozostałych kobiet. Jak się przekonujemy, ranking wymyślności określeń i ranking częstości powtórzeń mają ten sam porządek kolejności grup. 

TABELA 1
 GRUPAWYNIK
I(młodsi mężczyźni)56
II(starsi mężczyźni)47
III(młode kobiety)65
    A (techniczne)66
    B (nie-techniczne)64
IV(starsze kobiety)65
V(zakonnice)60
TABELA 2
GRUPYIST.
III + IV > I + II (kobiety > mężczyźni)0.999
I > II (młodzi mężczyźni > starsi mężczyźni)0.969
IV > II (starsze kobiety > starsi mężczyźni)0.984
IlIa > I (młode kobiety – tech. > młodzi mężczyźni tech.)0.997
III + IV > V (pozostałe kobiety > zakonnice)0.973
TABELA 3
 PODSTAWOWEUŚCIŚLONEUŚĆ. WYSZUKANEWYSZUKANE
I + II (wszyscy mężczyźni)6.39.73.75.4
I (młodzi mężczyźni)6.18.93.86.2
II (starsi mężczyźni)6.712.33.62.4
III + IV (świeckie kobiety)4.47.55.67.5
V (zakonnice)4.79.84.26.2
TABELA 4
GRUPYLICZBA POWTÓRZEŃ
I + II (wszyscy mężczyźni)2.68
I (młodzi mężczyźni)2.54
II (starsi mężczyźni)3.14
III + IV (świeckie kobiety)1.09
V (zakonnice)1.38

OMÓWIENIE WYNIKÓW

Od początku eksperymentu podejrzewano, że czynniki inne niż płeć mogą mieć istotny wpływ na bogactwo słownictwa w zakresie kolorów. Z tego powodu grupa uczestników została podzielona również w odniesieniu do wieku i zawodów. Bardzo jednak trudny jest taki dobór uczestników, aby jedyna cechą różnicującą była ich płeć, ponieważ w tej kulturze, jest ona bardzo mocno skorelowana z innymi cechami. Na przykład, Grupy II i IV różnią się płcią, ale również różnią się, nieprzypadkowo, zawodami uczestników, mężczyźni pracują w zawodach technicznych, kobiety wychowują dzieci.  W rzeczy samej, zakłada się (na przykład Lakoff) że tego rodzaju różnice, związane z płcią, są przyczyną różnic w słownictwie dotyczącym kolorów. Kobiety spędzają więcej czasu kupując ubrania i dekorując wnętrza. Niniejsze studium pokazuje jednak, że dla tej samej kategorii zawodów (Grupa I vs Grupa IIIa), kobiety wykazują się szerszym słownictwem w zakresie kolorów.  

Fakt, iż zakonnice osiągnęły niższy wynik niż pozostałe kobiety również sugeruje, iż różnice kulturowe są czynnikiem znaczącym. Wynika nie tylko z niego, że zakonnice spędzają mniej czasu dobierając stroje (zakonnice biorące udział w eksperymencie stale nosiły habity) niż inne kobiety, ale są ludźmi, którzy rozmyślnie zrezygnowali z takich aktywności. Zarówno fakt, iż zakonnice osiągnęły wyższy wynik niż mężczyźni oraz że kobiety osiągnęły wyższy wynik niż mężczyźni, pomimo pracy w tej samej grupie zawodów, świadczy o tym, że różnice pojawiają się już we wczesnym okresie życia, przed wybraniem zajęć wykonywanych w dorosłym życiu.  

Zaskakująca jest różnica pomiędzy młodymi i starszymi mężczyznami. Są na to co najmniej dwa możliwe wyjaśnienia. Jedno z nich mówi, iż starsi mężczyźni mieli kiedyś bogatsze słownictwo w zakresie kolorów, ale po wielu latach w małżeństwie i przekazaniu kwestii wyboru ubrań i dekoracji wnętrz komu innemu, ich zasób słownictwa uległ swoistej atrofii. Inne wytłumaczenie jest takie, że młodsi mężczyźni mają większy zasób słownictwa, ponieważ stereotypy płciowe tracą w społeczeństwie na znaczeniu i mężczyźni są bardziej zainteresowani takimi czynnościami jak dobór ubrań. Dane zebrane w ramach tego eksperymentu nie pozwalają zdecydować która z tych dwu hipotez jest prawdziwa.  

Celem eksperymentu było zmierzenie wielkości aktywnego słownictwa. Dokonanie tego nie jest łatwe w sytuacji eksperymentu, gdy uczestnicy są jednoznacznie poproszeni o nazwanie kolorów. Sytuacja taka była jednak niezbędna w celu uzyskania reakcji każdego z uczestników na widok wielu różnych kolorów. Wybrana metoda, z cała pewnością jest obciążona błędem podawania przez uczestników bardziej wyszukanych określeń niż używane przez nich w codziennych sytuacjach. Jednakże, ponieważ błędem tym obciążone są wypowiedzi uczestników ze wszystkich grup, nie powinien on w sposób znaczący wpływać na porównanie wyników uzyskanych w różnych grupach. 

PODSUMOWANIE    

Dowody zebrane w trakcie eksperymentu potwierdzają hipotezę o bogatszym zasobie słownictwa odnoszącego się do kolorów u kobiet w porównaniu do mężczyzn. Wskazują również, iż, przynajmniej w obrębie jednej klasy społecznej, mężczyźni młodsi mają bogatsze słownictwo niż starsi. 

BIBLIOGRAFIA

BARRON, N. (1971). Sex-typed language: the production of grammatical cases. Acta Sociologica, 14, 24-42.

DUBOIS, P. H. (1939). The sex difference on the color-naming test. Amer. J. Psychol., 52, 380.

HAAS, M. (1944). Men’s and women’s speech in Koasati. Language, 20, 142-9.

JESPERSEN, 0. (1922). Language: Its Nature, Development, and Origin (New York), chap. 13.

LAKOFF, R. (1975). Language and Woman’s Place (New York).

LIGON, E. M. (1932). A genetic study of color naming and word reading. Amer J Psychol  44 103-22.

SIEGEL, S. (1956). Nonparametric Statistics for the Behavioral Sciences (New York).

WOODWORTH, R. S. and WELLS, F. L. (1911). Association tests. Psychological Monographs, 57, 1-80.